در ايران باستان همیشه از مقام زن و مرد، برابر و در كنار هم یاد شده است. در زمان شاهنشاهي هخامنشيان ، براساس لوح هاي گلي تخت جمشيد زنان هم دوش مردان در ساختن كاخ هاي شاهان هخامنشي دست داشتند و دستمزد برابر دريافت مي نمودند. پيشه بيشتر زنان در دوره هخامنشيان صيقل دادن نهائي سنگ نگاره ها و همچنين دوخت و دوز و خياطي بوده است. بنابراين در شاهنشاهي بزرگ هخامنشي با برابري و تساوي حقوق زنان با مردان سر و كار داريم. بايد خاطرنشان كرد كه زنان در زمان بارداري و بدنيا آوردن فرزندشان براي مدتي از كار معاف مي شدند و از حقوق کامل براي گذران زندگي برخوردار مي گشتند و علاوه بر آن اضافه حقوقي بصورت مواد مصرفي زندگي دريافت مي نمودند. همچنين در گل نوشته هاي تخت جمشيد شاهد آن هستيم كه در كارگاههاي خياطي ، زنان بعنوان سرپرست و مدير بودند و گاه مردان زيردست زنان قرار مي گرفتندو زنان مديريت بخشي از کار را در دست داشتند در ایران باستان روز 26 بهمن روز زن بود که به همین مناسبت مردان برای زنان جشن می گرفتند و به آنها هدیه می دادند زنها در آن روز از کار کردن معاف بودند.

تنها شغل هاي ديواني به زنان داده نمی شد چرا که این شغل مستلزم سفر و دوری از خانواده بود و زنان خود از کارهایی استقبال می کردند که بتوانند در کنار آن به وظايف خانوادگي خود برسند. زنان خاندان شاهي از موقعيت ديگري برخوردار بودند آنان مي توانستند به املاك بزرگ سركشي كنند و كارگاه هاي بزرگ را با همه كاركنانش اداره و مديريت نمایند و درآمدهاي بسيار زياد داشته باشند بايد خاطرنشان كرد كه حسابرسي و ديوان سالاري هخامنشي حتي براي ملكه هم استثنا قائل نمي شد و محاسبه درآمد و مخارج از وي مطالبه مي گشت. در يكي از گل نوشته ها ( لوح هاي گلي ) رئيس تشريفات دربار داريوش بزرگ دستور تحويل 100 گوسفند را به ملكه صادر مي كند تا درجشن بزرگ تخت جمشيد كه 2000 مهمان دعوت شده بودند ، بكار روند. دريكي از مهرهاي بدست آمده از تخت جمشيد زني بلندپايه بر صندلي تخت مانندي نشسته و پاهايش را روي چهارپايه اي گذارده و گل نيلوفري در دست دارد و تاجي برسرنهاده كه چادري روي آن انداخته شده است و به تقليد از مجلس شاه ، نديمه اي در برابر او ايستاده و عود سوزي در آن ديده مي شود. اين مهر يكي از زنان ثروتمند دربار هخامنشي است كه نقش مهمي در مديريت جامعه داشته است و دستورات خود را به اين مهر منقوش مي كرده است. بنابراين با كمك گل نوشته هاي تخت جمشيد تصويري كاملا نو از زنان و ملكه هاي هخامنشي بدست مي آوريم كه برخلاف ادعاي نويسندگان يوناني ، كه آنها را عروسكهايي محبوس در حرم سراها مي دانستند، نه تنها همدوش مردان در آئين هاي مذهبي شركت مي كردند ، بلكه در صحنه زندگي و در اداره امور كشور هم نقش و شخصيت مستقل خويش را حفظ مي كردند . بررسي دقيق لوح هاي ديواني تخت جمشيد نشان مي دهد كه زن در دوران فرمانروائي هخامنشيان بويژه در زمان شاهنشاهي داريوش بزرگ از چنان مقامي برخوردار بودند كه در ميان همه مردم جهان باستان نظير نداشت

انديشه‌ي ايراني به خوبي مي‌دانست که زن و مرد باهم برابر و در کنار‌يکديگرند. کريستن سن، خاورشناس بزرگ دانمارکي مي‌گويد: «رفتار مردان نسبت به زنان در ايران باستان همراه با نزاکت بود. زن چه در زندگي خصوصي و چه در زندگي اجتماعي از آزادي کامل برخوردار بود». افزون بر اين، در فرهنگ ايراني، انبوه نام هاي زيباي گل ها و بوي گل ها و زيبايي گل و درخت و جان و جهان را بر دختران مي‌نهندکه با هيچ فرهنگ و زبان و کشور ديگر نمي‌توان برابر کرد و اين همه به نشانه‌ي احترامي است که در انديشه‌ي ايراني براي دختر رواست و جايگاه والايي که زن از آن برخوردار بوده است

البته در کنار اين برابري، هيچ گاه جايگاه زن به ورطه‌ي نادرستي نيفتاده است چنانکه پلوتارک مي‌نويسد، ايرانيان در اموري که به بي عفتي مربوط مي‌شود، به شدت حساس بودند، ولي اين امر موجب نمي‌شده که زنان در سراهاي خود محبوس باشند. نبشته هاي ديواني پارسه، گواه نقل مکان مکرر آنان است که گاه با شوهر و‌يا پدر خود سفر مي‌کنند، که دراين هنگام، جيره‌ي سفر آنان تفاوتي با مردانشان ندارد. زنان، داراي املاک و کارگاه هايي بودند که خود آنها را اداره مي‌کردند، البته مي‌بايست به ديوان شاه گزارش کارهاي خود را بدهند.

زنان در ازدواج و انتخاب همسر آزادی کامل داشتند در روزگار هخامنشي، شاهنشاه همسر خود را‌يا از خانواده‌ي هخامنشي برمي‌گزيد و‌يا از شش خانواده‌ي بزرگ پارسي؛ اين زن شاهبانو مي‌شد. در ایران باستان تنها در بین پادشاهان ایران آن هم بیشتر به دلایل سیاسی و خیلی کم چند همسری می بینیم ولی زندگي توده‌ي مردم برپايه‌ي تک همسري بوده است. در همه متون پهلوي  در «ماديكان هزار دادستان» تنها‌يك نمونه از دو زنه بودن مي‌بينيم و اين امر دليل آن است كه چنين كاري نادر بوده است. به گفته‌ي استرابون مراسم ازدواج در آغاز نوروز برگزار مي‌شده است؛ آرين اشاره‌ي  کوچکي به رسم ازدواج پارسي دارد که در آن دو نامزد در کنار‌يکديگر جاي مي‌گرفتند و مرد، دست همسرش را مي‌گرفت  و آنرا مي‌بوسيد.

 هنگامي که شاهان پارس شام مي‌خوردند، زنانشان در کنارشان  مي‌نشستند و در ضيافت شرکت مي‌جستند. آنگونه که از   نوشته هاي هرودت بر مي‌آيد، ايرانيان روزگار هخامنشي به همراه زنانشان در مهماني ها شرکت مي‌جستند. آيين هخامنشي چنين بود که شاهنشاه با مادر و همسرش بر سر ميز خوراک مي‌نشست. بدين گونه که دربالا مادر شاه و پس از آن خود شاه و پس از او هم، همسرش مي‌نشست؛ همين آيين نشان مي‌دهد که مادر شاهنشاه که هم مرتبه‌ي پدر وي است، از خود وي جايگاهي برتر دارد.

چنين بر مي‌آيد که زنان اشرافزاده مي‌بايست آموزش و پرورش ويژه اي مي‌ديدند. کورتيوس از وجود زنان مسئول تعليم کودکان خاندان شاهنشاهي، در کوکبه‌ي داريوش سوم خبر مي‌دهد. از سوي ديگر کتزياس، نام رخشان، خواهر داماد اردشير دوم را ذکر مي‌کند که بسيار زيبا و در کمانکشي و زوبين افکني در زمره‌ي ماهرترين کسان بود. چنين نتيجه مي‌شود که دختران نيز از تعليم و تربيت بدني برخوردار مي‌شدند و طي آن در هنرهاي رزمي سنتي آموزش مي‌ديدند؛  چنانکه  در کوکبه‌ي داريوش سوم نيز، شاهبانوان را در معيت زنان سوار بر اسب مي‌يابيم.

بزرگترین دریاسالار ایران که در جهان شهرتی نیک دارد آرتمیز بانوی فرمانروا است که در زمان خشایارشاه  فرمانده هزاران مرد بود. یوتاب دختر شجاع ایران و خواهر آریو برزن در زمان حمله اسکندر مقدونی دوشادوش برادرش فرماندهی گروهی از سربازان ایران را بر عهده داشت و تا آخرین لحظه با شجاعت تمام جنگید.

سياست شاهنشاهان هخامنشي در پارس، برپايه‌ي زیادی فرزند بود، چراکه هرچه شمار پارسيان بيشتر بود، چيرگي و سلطه‌ي آنها در کشورهاي گونانگون استواري بيشتري مي‌يافت. شاهنشاهان هرساله به کساني که داراي فرزند بيشتري بودند، هدايايي اعطا مي‌کرد و به مادران باردار پاداش مي‌داد

زنها بي آن که چيزي از ثروت شخصي خود از دست دهند و‌يا مالکيت شان به خطر بيفتد، مي‌توانستند دعواي حقوقي طرح کنند‌يا طلاق بگيرند. ما در ایران باستان زنان مهندس ، پزشک، فرمانده، پادشاه، وزیر و حتی قاضی بسیار داشته ایم.